De Haskell Free Library and Opera House: een symbool op de grens

Het is misschien wel de beroemdste zwarte tape ter wereld: de tape die over de vloer van de Haskell Free Library and Opera House loopt. Deze markering geeft de grens aan tussen Canada en de Verenigde Staten (VS). Het gebouw, daterend uit 1901, is een schenking van Martha Haskell aan de aangrenzende gemeenschappen Stanstead in het Canadese Québec en Derby Line in de Amerikaanse staat Vermont.

Martha kwam uit een welgestelde familie van Beebe (nu deel van Stanstead) en trouwde in 1851 met Carlos Haskell uit Rock Island (ook deel van Stanstead nu). Ze streken neer net over de grens in Derby Line. Toen Carlos stierf in 1865 richtte Martha de bibliotheek en het operahuis op als eerbetoon aan haar overleden echtgenoot en de hechte band tussen de twee gemeenschappen.

De bibliotheek, die in 1904 geopend werd, ligt op de eerste verdieping. Op de bovenste verdiepingen bevindt zich een theater met vierhonderd zitplaatsen, een orkestruimte en een balkon. Het grootste deel van het publiek zit in de VS, terwijl het podium zelf in Canada staat. De hoofdingang van de bibliotheek bevindt zich in Amerika, terwijl de boeken in Canada staan.

Meer dan honderd jaar lang liepen Canadese bezoekers gewoon via het voetpad de VS binnen en gingen ze via de Amerikaanse ingang naar binnen. Ze hoefden zich niet bij de douane te melden. Eenmaal binnen liepen Amerikanen en Canadezen vrijelijk over die zwarte tape heen en keerden nadien gewoon terug naar hun eigen land.

In de afgelopen 25 jaar – en vooral in het afgelopen jaar – heeft de huidige politiek daar veel verandering in gebracht.

Eén missie, twee landen

De missie van de Haskell Free Library and Opera House (ook wel de Haskell genoemd) is om de culturele behoeften van de lokale gemeenschap aan beide kanten van de grens tussen Canada en de VS te ondersteunen, zowel in het Engels als in het Frans, door middel van toegang tot informatie, leesmateriaal, een breed scala aan bibliotheekdiensten en -programma’s, en beeldende en podiumkunsten.

De Haskell vervult deze missie door een breed scala aan programma’s aan te bieden, van voorleessessies voor kinderen tot knutselclubs. Er is ook een jaarkalender met culturele activiteiten in het Opera House. Afgelopen herfst was de Québecse auteur Louise Penny te gast in het Opera House voor een uitverkochte zaal, en enkele weken later volgde een uitverkochte opname van The Current, het nationale ochtendprogramma van de Canadese CBC Radio.

Daarnaast weerspiegelen de archieven van de Haskell een rijke lokale geschiedenis, zorgvuldig opgebouwd met oog voor beide landen en vaak ontsloten in twee talen.

De lokale gemeenschap telt zo’n vijfduizend inwoners aan beide kanten van de grens, maar het zijn vooral de voorstellingen in het operagebouw die bezoekers uit de wijde omgeving aantrekken. Het unieke karakter van het gebouw heeft het bovendien tot een geliefde toeristische trekpleister gemaakt.

Hoewel de Haskell gevestigd is in Vermont, moeten vier bestuurders afkomstig zijn uit Derby Line en drie uit Stanstead. Ook de medewerkers en vrijwilligers komen van beide kanten van de grens. Het personeel houdt de Amerikaanse en Canadese boekhouding bij, werkt met twee munteenheden en biedt diensten aan in twee talen.

Oorspronkelijk opgezet als een Engelstalige instelling, heeft de bibliotheek zich in de loop der tijd aangepast om ook haar Franstalige klanten beter van dienst te kunnen zijn. Tegenwoordig is de Haskell lid van het Réseau BIBLIO de l’Estrie, waardoor ze regelmatig voorzien wordt van Franstalige boeken.

Unieke instelling, unieke uitdagingen

In de jaren negentig werden enkele structurele aanpassingen doorgevoerd om te voldoen aan moderne voorschriften, waaronder een externe brandtoren, sproeiers en een lift. Toch was het voortbestaan van de Haskell niet altijd vanzelfsprekend: 9/11, COVID-19 en de recente toegangsbeperkingen door de Amerikaanse autoriteiten legden extra uitdagingen op.

Wat betreft die zwarte tape: die werd voor het eerst aangebracht in de jaren zeventig, na een kleine brand in het gebouw. Het was onduidelijk of de Amerikaanse of de Canadese verzekeringsmaatschappij moest betalen, dus werd de scheidingslijn in het gebouw duidelijk aangegeven om toekomstige verwarring te voorkomen.

Na 9/11 werden er als gevolg van de grensbeperkingen barrières geplaatst langs de straat die Stanstead en Derby Line buiten de bibliotheek met elkaar verbindt. Later werden er rotsblokken op het gazon geplaatst om te voorkomen dat auto’s om de barrières heen zouden rijden.

In 2025, na een controversieel bezoek van Kristi Noem, Amerikaans minister van Binnenlandse Veiligheid, sloten de Amerikaanse autoriteiten de Canadese toegang tot het gebouw via het voetpad af. De media-aandacht en de publieke verontwaardiging leidden tot gulle donaties, waarmee nu een aparte ingang aan de Canadese kant van het gebouw gefinancierd wordt.

De media-aandacht zorgde ook voor een toename van het aantal bezoekers. De Haskell is echter nooit gebouwd met zoveel toeristen in gedachten. Hoewel het personeel bezoekers verwelkomt en rondleidingen aanbiedt (wat inkomsten genereert), kan het komen en gaan storend zijn voor vaste bezoekers die gewoon een rustige plek zoeken om de krant te lezen. Het zorgt ook voor stress bij het personeel, dat ervoor moet zorgen dat bezoekers niet per ongeluk in het verkeerde land terechtkomen.

Aangepast aan de tijd

De Haskell meet haar succes voornamelijk aan de hand van mondelinge opmerkingen van leden. De bibliotheek houdt ook statistieken bij van (programma-)bezoekers, uitgeleende boeken enzovoort. Ze speelde in op de wensen van bezoekers door meer rondleidingen en programma’s aan te bieden, met een breed scala aan activiteiten in het operagebouw, van theatervoorstellingen tot twee filmvertoningen per week.

De uitdaging blijft om juist die gemeenschap aan te trekken waarvoor de Haskell bedoeld is. Bezoekers zijn meestal jonge gezinnen of oudere leden; tieners en jongvolwassenen zijn zeldzaam. Bovendien komen er maar weinig mensen uit de arbeidersklasse over de vloer, hoewel zij misschien wel het meest baat hebben bij de verschillende diensten.

Dat is natuurlijk een algemene trend bij bibliotheken, samen met de toenemende digitalisering en onlinediensten. Zo zal de Haskell haar archieven digitaliseren om ze toegankelijker te maken voor onderzoekers.

Een extra roeping

Misschien is dat dan wel de les die de Haskell andere instellingen kan leren: hoe je met één team van medewerkers meerdere diensten kunt aanbieden in een gebouw met meerdere bestemmingen, terwijl je tegelijkertijd toegankelijk bent voor mensen met verschillende achtergronden, culturen en zelfs talen.

De Haskell is zeer geliefd bij de lokale bevolking, en om meer dan alleen de zwarte tape op de vloer. Ze blijft een symbool van grensoverschrijdende vriendschap binnen een gedeelde gemeenschap. Dankzij de recente politieke ontwikkelingen heeft de Haskell nog een andere roeping gekregen: als symbool van veerkracht en zelfs verzet. Martha Haskell zou trots zijn!