Ooit komt er een einde aan de straffeloosheid. De hoop van Francesca Albanese

Toch is er iemand in de internationale gemeenschap die als een solitaire vuurtoren in een kolkende zee een uitweg aanreikt. De Italiaanse advocaat en expert in mensenrechten, Francesca Albanese, is sinds mei 2022 Speciaal VN-rapporteur voor de bezette Palestijnse gebieden, als eerste vrouw voor dit mandaat. Haar termijn van drie jaar werd verlengd tot 2028. Ze is uitgegroeid tot de vurigste pleitbezorger van de Palestijnse zaak. Daarvoor wordt ze zowel door miljoenen mensen bewonderd (‘zij is de stem van het wereldgeweten’) als door anderen verguisd en tegengewerkt, in de eerste plaats door de Staat Israël en de regering van de VS, en door groepen internationale lobbyisten, die haar hardnekkig blijven beschuldigen van antisemitisme en vergoelijking van de Hamas-aanval op 7 oktober 2023.

Francesca Albanese werd in 1977 in Zuid-Italië geboren, waar ze getuige was van maffiapraktijken. Dat deed haar resoluut besluiten om zich voor rechtvaardigheid in te zetten. Ze studeerde rechten aan de Universiteit van Pisa en behaalde de Master of Laws in Human Rights aan de SOAS University of London. Ze promoveerde in internationaal recht aan de Universiteit van Amsterdam. Tot juli 2025 was ze verbonden aan het Institute for the Study of International Migration (Georgetown University) in de VS en ze is medeoprichter van het Global Network on the Question of Palestine. Ruim tien jaar werkte ze als mensenrechtendeskundige voor de Verenigde Naties. Ze is senior adviseur Migratie en Gedwongen Ontheemding bij de denktank ARDD (Arab Renaissance for Democracy and Development). Ze geeft talrijke lezingen aan Europese en Arabische universiteiten en voor een groot publiek, waarmee ze in discussie treedt. Francesca Albanese woont in Tunis, waar haar echtgenoot, die eerder ook voor de VN heeft gewerkt, nu hoofdeconoom is voor de Wereldbank in Tunesië.

Jaren vóór 7 oktober 2023, maar vooral sedert die rampzalige dag onderzoekt deze Italiaanse advocaat in het internationaal recht met niet aflatende ijver de situatie van de Palestijnen in de bezette gebieden en houdt ze haar gedreven pleidooien voor de onmiddellijke en consequente toepassing van het internationaal recht, waarover je nu geregeld de fatalistische opmerking hoort dat het gefaald heeft. Niet omdat het in de wet aan duidelijkheid schort, maar omdat mensen, bedrijven, instanties en regeringen al decennialang straffeloos de wetten met voeten treden. Daarom brengt zij gedetailleerd aan het licht wie zich daaraan schuldig gemaakt heeft en nog steeds maakt: de gekende overtreders van het eerste uur en de handlangers, de medeplichtigen voor en achter de schermen, degenen die hun eigen ego en economische, koloniale belangen meer waard achten dan waarheid en rechtvaardigheid.

Voor Francesca Albanese is het overduidelijk: de hele kwestie kan worden opgelost overeenkomstig het internationaal recht. Israëls aanwezigheid in de bezette Palestijnse gebieden is door het Internationaal Gerechtshof onwettig verklaard, dus het moet zijn troepen wegtrekken uit de Westelijke Oever, uit Oost-Jeruzalem en de Gazastrook; de ontmanteling van de bezetting moet volledig en onvoorwaardelijk gebeuren. Er moet nog meer, maar dit is een begin. De Palestijnen moeten worden vergoed en de in 1967 verdreven vluchtelingen moeten kunnen terugkeren.

In haar eerste VN-rapport (2022) deed ze de aanbeveling dat de VN-lidstaten een eind zouden maken aan de bezetting en de apartheid. Na de Israëlische invasie in de Gazastrook in het najaar van 2023 riep ze op tot een onmiddellijk staakt-het-vuren en waarschuwde ze dat de Palestijnen in Gaza het gevaar liepen van etnische zuivering. In maart 2024 rapporteerde ze aan de VN Mensenrechtenraad dat de acties van Israël neerkwamen op genocide. Zij was de eerste die dit openlijk uitsprak. Zuid-Afrika had bij het ICJ (Internationaal Gerechtshof) een zaak aanhangig gemaakt over ‘mogelijke’ genocide.

Sedert het Israëlische leger na de bewuste Hamas-aanval meedogenloos en buiten proportie terugsloeg en het aantal doden, van wie de overgrote meerderheid burgers zijn, opliep tot ruim 72.000, zijn er moeizame onderhandelingen geweest tussen Hamas en Israël, die uitliepen op een staakt-het vuren.

het moorden en vernielen gaat door en Donald Trumps Peace Plan is een flagrante ontkenning van het zelfbeschikkingsrecht van de Palestijnen en een voortzetting van het koloniale denken

Francesca Albanese laat zich niet paaien door wat een staakt-het-vuren wordt genoemd. De schijnwerpers van de media zijn dan wel sedert de afkondiging van de eerste fase ervan niet langer dagelijks op massale vernielingen gericht — er zijn ook te veel journalisten vermoord om er nog verslag van te kunnen doen — er is voor haar nog allerminst reden om opgelucht adem te halen, want het moorden en vernielen gaat door en Donald Trumps Peace Plan is een flagrante ontkenning van het zelfbeschikkingsrecht van de Palestijnen en een voortzetting van het koloniale denken.

Hoe kan er dan hoop ontstaan? Die vraag wordt haar bij haar vele lezingen in verschillende Europese landen herhaaldelijk gesteld. Ze wikt haar woorden om het genuanceerd en overtuigend duidelijk te maken: ‘Er is iets aan het veranderen en dat ligt niet aan het moreel besef van de leiders. Het ligt aan gewone burgers die blijven volhouden.’ Ze verwijst naar de vele grote protestbetogingen in de wereld en begeesterende acties zoals de Flotilla’s die het Israëlische beleg willen doorbreken.

Het grootste obstakel voor verandering en voor de erkenning van de waardigheid van de ander is het ontbreken van menselijkheid, als je niet in staat bent om de verbinding te zien tussen ons allen als deel van de mensenfamilie. Het is het egoïsme, het individualisme, het ik, ik, ik. Wij voelen ons veilig in zo’n ik-cocon met al wat we kunnen kopen. Dat is wat driehonderd jaar vermarkting met ons gedaan heeft. Maar zo zijn wij toch niet!

Gaza is een keerpunt. Er is nog nooit zo’n kloof geweest tussen het politieke systeem en het mondiale bewustzijn. Er is vandaag een mondiale respons. Die mag door het establishment nog zo ontkend en getrivialiseerd worden, ze wordt alsmaar groter en mondiger.

Gaza is een keerpunt. Er is nog nooit zo’n kloof geweest tussen het politieke systeem en het mondiale bewustzijn. Er is vandaag een mondiale respons. Die mag door het establishment nog zo ontkend en getrivialiseerd worden, ze wordt alsmaar groter en mondiger. Dit is een immens emancipatorisch moment. Hier in Europa zijn er mensen die een Europa terugeisen dat gebaseerd is op waarden en principes en niet op financiële belangen.

Voor het eerst porren de mensen in de koloniale amnesie. Het is niet de eerste keer dat Israël een koloniale macht wordt genoemd, maar het is wel de eerste keer dat er een mondiaal discours over is, een mondiaal besef van Israël als koloniale macht. De mensen beginnen te begrijpen wat apartheid is, wat genocide is. Ze worden wakker. Zover staan we nu.

Er zijn veel uitdagingen, maar waar ze het meest bang voor is, is dat woord van drie letters: ego, dat overblijfsel van het individualisme. Als je het terrein van de mensenrechten betreedt, dan kom je niet op voor jezelf, maar voor de ander. Daar hoort een strikte ethische gedragscode bij. Het gaat niet over jouw opvattingen of jouw politieke ideeën, het heeft niet eens met politieke ideeën te maken. Nee, het gaat over gelijkheid. Eenheid in diversiteit, een nieuwe manier van denken omarmen, nieuwe waarden aanvoeren. Wij zijn een s-a-m-e-n-leving.

We zijn nog altijd doordrongen van onze westerse waarden. Rationaliteit, ego, Verlichting, de logos dus en de democratie. En we zien dat die toch niet zo erg productief zijn.

Laten we dan kijken wat andere samenlevingen voorop plaatsen. Het heeft Albanese altijd gefascineerd hoe andere landen omgaan met de overgang van afschuwelijke misdaden naar vreedzaam samenleven. Er is geen vreugde te beleven aan vreedzaam samenleven als de wonden niet helen. Het concept Ubuntu, ik besta omdat jij bestaat, wat houdt dat in? We begrijpen het niet als we niet accepteren dat we van anderen kunnen leren in plaats van ze te indoctrineren. Vergelijkbaar is de gehechtheid aan de planeet en Moeder Aarde en de spiritualiteit die van de Inheemse volken komt. Dat is helend.

We hebben nu de kans om een betere versie van onszelf te doen ontstaan, waarbij we vrijer en meer gelijk zullen zijn in diversiteit. Dat vergt heel veel menselijkheid; we zijn er misschien nog niet helemaal klaar voor.

Onvermijdelijk komt in haar lezingen de Holocaust ook ter sprake. Hierover zegt ze: het is niet waar dat de Holocaust kon gebeuren omdat de mensen niet wisten dat het gebeurde. Het gebeurde omdat het de mensen koud liet. De Joden waren de ‘anderen’, ze waren een minderheid die geëlimineerd kon worden. Die genocide begon met de discriminatie van Joodse mensen. Discriminatie is het gen van een genocidale mentaliteit.

Ondanks hun overweldigende lijden en de aangroeiende dodentol hebben de Palestijnen de strijd om de legitimiteit al gewonnen. Iedereen weet wat Israël hen aangedaan heeft in de afgelopen zevenenzeventig jaar. Zij hebben al geschiedenis geschreven, niet door geweld zoals sommigen het afschilderen, maar door hun doorzettingsvermogen, hun principes en hun vertrouwen in het rechtssysteem, dat tot nu toe niet hun bondgenoot is geweest.

De VN als hoeder van het internationaal recht heeft gefaald. De VN als een politiek forum om de wereld weg te sturen van oorlog heeft gefaald. De VN heeft gefaald in haar humanitaire missie. Maar dat betekent absoluut niet dat ze ontmanteld moet worden

De VN als hoeder van het internationaal recht heeft gefaald. De VN als een politiek forum om de wereld weg te sturen van oorlog heeft gefaald. De VN heeft gefaald in haar humanitaire missie. Maar dat betekent absoluut niet dat ze ontmanteld moet worden, het is geen kwestie van take it or leave it, het is take it and make it better. Daar heeft Albanese vertrouwen in. We zijn op een moment gekomen dat echt multilateralisme mogelijk is. Daarvoor is heel veel werk te doen op het niveau van elke lidstaat. Het potentieel is er. We mogen geen tijd verliezen. Niet iedereen zal meedoen, ze zullen ons symbolisch op de brandstapel gooien, maar laten we ons richten op de groep mensen met een hart, die geen genocide willen in hun naam en met hun geld. Als Palestina een misdaadlocatie was, dan zouden daar al onze vingerafdrukken te vinden zijn. Dus wij kunnen beslissingen nemen, wij kunnen invloed hebben.

De groeiende kloof tussen de machthebbers en de miljoenen burgers die de straat zijn opgegaan om de Palestijnen te steunen, verklaart deels waarom Albanese’s meest recente rapport van juni 2025 (From Economy of Occupation to Economy of Genocide) niet op de militaire acties van Israël focust, maar op de mondiale ondernemingen die van de genocide profiteren. De bezetting is winstgevend en dat geldt ook voor de genocide. De mensen moeten dit weten, het moet gezien worden, verduidelijkt Francesca Albanese, om het een halt toe te kunnen roepen. Macht ligt niet enkel bij de eerste ministers of de regeringen, wij hebben macht en kunnen een keuze maken door onze portemonnee.

Toen in januari 2024 het Internationaal Gerechtshof oordeelde dat Israël mogelijks genocide pleegde, hadden de bedrijven die belangen hadden in Israël hun handelingen moeten staken, maar dat deden ze niet.

Terwijl heel wat mensen, inclusief Israëli’s, hun inkomen verloren en de Palestijnse economie instortte, heeft Israël het de voorbije twee jaar bijzonder goed gedaan op de Beurs (een stijging van 200%). Er is een verband met privé-actoren zoals banken, pensioenfondsen, de militaire industrie, bouwbedrijven, verzekeringsmaatschappijen, universiteiten, in toezicht gespecialiseerde firma’s en nog vele andere. Toen in januari 2024 het Internationaal Gerechtshof oordeelde dat Israël mogelijks genocide pleegde, hadden de bedrijven die belangen hadden in Israël hun handelingen moeten staken, maar dat deden ze niet. Het moest dus wel aan het licht gebracht worden.

Het is Francesca Albanese niet in dank afgenomen. Er volgden onmiddellijk sancties door de Amerikaanse regering1, met gevolgen voor haar professioneel en privéleven: ze mag de VS en Israël niet meer in, de samenwerking met de Georgetown University werd gestopt, ze kan nergens meer een bankrekening openen (dus enkel nog cash voor een taxi, een hotelkamer, een aankoop…), relaties met Amerikaanse burgers zijn afgesprongen, omdat die mensen door omgang met haar twintig jaar gevangenisstraf riskeren en een absurd hoge boete.

Heel wat westerse landen, niet enkel Duitsland, hebben kort na 7 oktober 2023 hun onvoorwaardelijke steun aan Israël uitgesproken. Albanese vraagt waarom je een staat, om het even welke staat, onvoorwaardelijk zou steunen? Respect voor mensenrechten moet de voorwaarde zijn voor steun. Intussen hebben sommige landen schoorvoetend hun houding een beetje versoepeld, maar als de politieke wil te flauw is om Israël van koers te doen veranderen, moet het op een andere manier.

De publieke opinie in Europa is aan het veranderen en dat de solidariteitsbewegingen soms gewelddadig onderdrukt worden — Duitsland arresteert Joodse mensen die mee protesteren tegen het geweld in Gaza, het VK behandelt journalisten en pro-Palestina-ngo’s als terroristen, de vrijheid van meningsuiting wordt in Frankrijk en Italië onderdrukt — zal er niet toe bijdragen dat Israël in een beter daglicht komt te staan.

Wat ook hoop geeft, is dat de nieuwe generaties niet vastzitten in de koloniale mentaliteit van de vorige eeuw. Zij denken anders. Het is dus niet langer de vraag of Israël gedwongen zal zijn om zijn apartheidsregime op te geven, maar wanneer.

Francesca Albanese doet daarom ook een oproep aan de Israëliërs om mee te werken. Ze hoeven hun rechten niet op te geven, maar wel hun privileges, die zij ten koste van een heel volk genieten

‘Ik heb groot respect voor de Israëliërs die hun ogen geopend hebben en beseffen van welk systeem ze deel uitmaken. Het is belangrijk dat zoveel mogelijk Israëliërs meevechten tegen apartheid, want die houdt ook hen gegijzeld. Je kunt geen misdaden en wreedheden begaan en anderen brutaliseren zonder zelf je menselijkheid te verliezen. Als ik geleefd had tijdens de Holocaust, zou ik iets ondernomen hebben. Daarom blijf ik nu ondanks de uitdagingen mijn engagement volhouden om overeenkomstig mijn mandaat accuraat te documenteren en rapporteren wat er in de bezette gebieden gebeurt. Want “nooit meer” gebeurt elke dag opnieuw.’

Doordat steeds meer mensen zich bij de Palestijnse zaak betrokken voelen, is het logisch dat Francesca Albanese in binnen- en buitenland door miljoenen naar voren werd geschoven als kandidaat voor de Nobelprijs voor de Vrede 2025 samen met Artsen in Gaza. Ze heeft die prijs niet gekregen, maar de argumenten ervoor hebben de aandacht voor haar werk en standpunten en de solidariteit aanzienlijk doen groeien.

Op 2 april dit jaar reiken de Universiteit Antwerpen, de Universiteit Gent en de Vrije Universiteit Brussel gezamenlijk aan Francesca Albanese een eredoctoraat uit. Er is wel degelijk iets veranderd, ook in de academische wereld. Hoop komt uit verschillende hoeken.

Dit artikel is voor een groot deel gebaseerd op een interview van Francesca Albanese met leden van het Lumumba Institute for Freedom and Equality (LIFE, https://lumumba-institute.org), een in 2025 opgerichte internationale vzw. LIFE verbindt onderzoek, educatie en maatschappelijke actie, met bijzondere aandacht voor structurele ongelijkheid, postkoloniale vraagstukken en mensenrechten. De wegen van de oprichters van de vereniging, die uit verschillende Europese landen komen, hebben elkaar gekruist in Berlijn in de solidariteitsbeweging voor Palestina. Francesca Albanese was tijdens haar bezoek aan Duitsland in september 2025 bereid om met LIFE te praten. Haar uitspraken (in het Engels) werden voor deze tekst vertaald, samengevat of geparafraseerd.

Andere informatie werd verzameld uit diverse bronnen die toegankelijk zijn op het internet, zoals:

• +972 Magazine — Independent Journalism from Israel-Palestine: https://www.972mag.com
• Wikipedia — zeer uitgebreid: https://en.wikipedia.org/wiki/Francesca_Albanese
• VPRO — Tegenlicht: https://tegenlicht.vpro.nl/artikelen/francesca-albanese-ik-zie-palestina-als-lakmoesproef-voor-het-internationale-systeem
• Rights Forum: https://rightsforum.org/francesca-albanese-palestina-is-de-rode-pil-in-the-matrix/
• ARDD: https://ardd-jo.org/

Magda Brijssinck is germanist, natuurgids in het Zoniënwoud en actief in protheseproject voor Gaza (Compassionate Hearts for Palestine).