“Lezen is een perfect tegengif voor het zogenaamde TikTok-brein”

Lezen opent werelden, verruimt je blik en biedt een rustpunt in een maatschappij waar alles steeds sneller lijkt te gaan. Maar hoe kunnen we jongeren die zaligheden van lezen laten herontdekken, in tijden van schermen en constante prikkels? Karoo Beheydt, medewerker bij het Onderwijscentrum Brussel, vertelt waarom lezen zoveel meer is dan een vaardigheid.

“Alles begint bij functioneel lezen”, stipt Karoo aan. “Je hebt lezen nodig om je staande te houden in de wereld, om informatie uit teksten te halen. Als je reclame leest, moet je doorhebben dat de boodschap je wil aanzetten tot kopen.” “Maar het is belangrijk dat je óók kan dieplezen. Ik denk daarbij aan het woord Bildung, het zoeken naar je persoonlijke vorming. Door te lezen, begrijp je de complexiteit van de wereld beter. Je hebt meer succes op school of je werk, je staat meer open voor nieuwe inzichten en hebt meer begrip voor anderen. Ook je welzijn verbetert. Je leert je concentreren, wat vandaag de dag een luxegoed is. Lezen is een perfect tegengif voor het zogenaamde TikTokbrein.”

“We mogen niet vergeten dat lezen best moeilijk is”, vervolgt Karoo. “Onlangs las ik over een wetenschapper die vertelde dat ons brein helemaal niet aangepast is aan lezen. We lezen nog maar 6000 jaar, wat evolutionair gezien vrij kort is.

Je moet het écht leren en onderhouden om taalvaardig te blijven. Maar met taal alleen kom je er niet, je hebt ook kennis van de wereld nodig. Als ik bijvoorbeeld een tekst lees over metafysica, dan kan ik daar geen touw aan vastknopen, ondanks dat ik een goeie lezer ben. Begrip van de tekst heeft hier met kennis te maken.”

Daarnaast speelt motivatie een grote rol. “Die groeit als je effectief vloeiend en vlot kan lezen, want zo haal je er maximaal plezier uit. Sommige kinderen lezen vandaag minder graag omdat ze dat technische aspect minder goed onder de knie hebben. Daar moet aandacht aan besteed worden, en daar kan het onderwijs aan bijdragen.”

De bouwstenen van goed en graag lezen liggen in de kindertijd. “Voorlezen heeft een belangrijke functie, het zorgt voor verbinding. Kinderen horen hoe het moet en het helpt hen om later zelf vlotter te leren lezen. Ook als je voorleest in een andere taal, leert het kind de basisstrategieën, want luisteren is ook een beetje lezen. En daarmee kan je niet vroeg genoeg beginnen, van zodra kinderen rechtop kunnen zitten. Hoe meer verhalen ze te horen krijgen, hoe beter. Dat ze nog niet begrijpen wat je aan het vertellen bent, speelt geen rol. Je maakt er zelf een belangrijk moment van, want het is een ritueel dat terugkomt. Jij vertelt een verhaal en het kind beseft dat dat komt door het boek dat je in je handen hebt. Dat triggert en zo groeit hun motivatie ook.”

“Het is belangrijk dat lezen gebeurt in een betekenisvolle omgeving. Niet zozeer ‘we gaan lezen, want we moeten lezen’, je moet benadrukken hoe fijn het
is. Lezen is een sleutel waarmee je de wereld kan openen. Bij sommige onderwerpen voel je je meer aangesproken dan bij andere. Het is daarom belangrijk dat je een divers aanbod hebt en het leesmateriaal afgestemd is op de interesses van je publiek. Als je activiteiten kan opzetten waarbij een gedreven auteur komt spreken of een groot project uitwerken rond één bepaald boek dat een grote groep jongeren kan aanspreken, dan heb je hen vaak mee.’”

Karoo pleit voor meer zichtbaarheid voor lezen, en daarbij mogen we groots denken. “We moeten boeken weer ‘cool’ maken. We zouden het groots kunnen aanpakken, bijvoorbeeld bij spaaracties voor kinderen in de supermarkt. Geef eens een (prenten)boek mee in plaats van plastieken poppetjes, dat zet misschien aan omdat kinderen graag sparen voor alle boekjes.”

“Herkenning is ook belangrijk, dat zie je bij BookTok. De boeken die daar aan bod komen, doen het vaak wel goed, omdat jongeren zich hierin herkennen en ze het gevoel hebben dat ze tot een groep behoren. Reeksen spreken aan omdat je al vertrouwd bent met de personages en het is herkenbaar. Deze comfort reading moet er ook zijn, zeker voor jongeren waarvoor lezen wel moeilijk is kan het een waardevolle opstap zijn.”