Censuur en laster in Amerikaanse bibliotheken

In That Librarian (2024) doet Amanda Jones het verslag van wat ze meemaakte toen enkele uiterst rechtse militanten haar uitkozen als slachtoffer voor een online haatcampagne.

Banale aanleiding

De aanleiding is vrij banaal: schoolbibliothecaresse Amanda Jones houdt op 19 juli 2022 op een vergadering van de openbare bibliotheek in een klein plaatsje in Louisiana (Verenigde Staten) een speech tegen censuur in bibliotheken. Je zou verwachten dat iedereen instemmend knikt en dat men daarna overgaat naar het volgende onderwerp. Alleen was dat buiten enkele “white Christian nationalists”, zoals Jones ze noemt, gerekend. Deze figuren, die in dat kleine plaatsje eigenlijk niets te zoeken hebben, beschouwen het als hun roeping om overal openbare bibliotheken en bibliothecarissen aan te vallen met als doel de financiering van die bibliotheken en de reputatie van die bibliothecarissen te kelderen. Ze kiezen Amanda uit als slachtoffer en starten een online haatcampagne waarin ze haar ervan beschuldigen dat ze ervoor pleit om pornografie in de jeugdafdeling op te nemen en om anale seks te promoten bij de leerlingen op haar school. Amanda’s wereld stort daarna in. De haatcampagne wordt steeds erger en vrienden blijken plots niet zo’n goede vrienden te zijn. Hoewel ze langzamerhand rechtkrabbelt, zich organiseert met het doel terug te slaan door de belagers voor de rechter te slepen, blijft het een slopende ervaring.

Emotionele rollercoaster

De feiten, met alle details, zijn op enkele bladzijden samen te vatten: het voorval, de haatcampagne, de fundraising om het proces te betalen, het proces en de herziening ervan voor een rechter die niet snapt waar het over gaat. Aan het einde van het boek is de zaak trouwens niet afgehandeld: er komt nog een proces in beroep aan. Maar daar gaat het eigenlijk niet over. Het hele boek door herhaalt Amanda het onrecht dat haar overkomen is, hoe ze haar hele leven ernaar gestreefd heeft een goed mens, een goede christen, een goede lerares, een goede moeder en een goede bibliothecaresse te zijn. Het doet denken aan personen die een verkeersongeval of een zware ziekte meegemaakt hebben: ze kunnen er niet over zwijgen en vertellen altijd maar weer het hele verhaal in alle details. Maar zelfs als je denkt: dat weten we nu wel al, moet je toch blijven lezen om ten volle te beseffen welke emotionele impact dat alles heeft. Het is er Amanda ook om te doen om aan te tonen hoe je uit dat dal raakt: je hoeft dat niet te nemen, je kunt terugslaan en daarvoor over het hele land bondgenoten vinden die je daarbij steunen en helpen.

Censuur in het Trump-tijdperk

In de Verenigde Staten treden in dit Trumptijdperk veel zaken op een ruwe manier in het daglicht die vroeger in de schaduw sluimerden. Bibliotheekcensuur is er een van. De belagers zeggen dat ze handelen in naam van de kinderen om hen te beschermen tegen pornografie, maar hun echte agenda bestaat erin dat ze alles wat te maken heeft met LGBTQIA+ willen censureren en openbare bibliotheken willen vervangen door privé-bibliotheken onder hun toezicht. Ze komen met lijsten aandraven van boeken die helemaal niet in de bibliotheek staan. Ze posten foto’s of tekeningen uit voorlichtingsboeken uit de volwassenenafdeling en beweren dat dit uit schunnige boeken in de jeugdafdeling komt. Amanda heeft gelijk: de jeugd bescherm je niet tegen porno door bibliotheken af te schilderen als het grote kwaad terwijl jongeren met een paar klikken op een van hun vele schermpjes onbeperkt porno kunnen kijken.

Van alle tijden en overal

Maar vergis je niet: censuur in bibliotheken en als reden ingezet voor acties tegen bibliothecarissen is geen fenomeen van de Verenigde Staten en van deze tijd alleen. Ook hier waren schoolbibliotheken daar misschien een gemakkelijk slachtoffer van: boeken konden zomaar verdwijnen of bepaalde titels uit de gratis boekzendingen van literaire werken die destijds gedaan werden als steun aan schrijvers en uitgevers bleken de bibliotheek niet te bereiken. En wat te denken van volgend voorval. Schrijver dezes bezondigde zich aan een literaire kritiek die de betrokken dichter in het verkeerde keelgat schoot. Die mobiliseerde een bevriende politicus die de nodige druk uitoefende op de werkgever van de recensent. De boodschap was duidelijk: ontsla die kerel en liefst vandaag nog. Dat zou ook gebeurd zijn, ware het niet dat de ondertussen vaste benoeming dat nagenoeg onmogelijk maakte. Dan werd maar geëist dat de betrokkene alles wat hij nog aan het papier toevertrouwde aan preventieve censuur onderwierp door het voor publicatie door de directie te laten goedkeuren – wat we uiteraard nooit gedaan hebben. Ik begrijp Amanda maar al te goed: op die manier gepakt worden, vreet serieus aan je. Het maakt je kapot en het duurt lang eer je dat te boven komt. Het besef dat mensen op de loer liggen en nergens voor terugdeinzen om met je af te rekenen, is ingrijpend. Maar wat Amanda meemaakte, is natuurlijk nog vele keren erger: door de sociale media kan de beschadiging gewoon op grote schaal georganiseerd worden.

De VVBAD vertoont The Librarians

Amanda Jones komt ook voor in de documentaire The Librarians (2025). Omdat we dit relevante topic graag in de kijker willen zetten, organiseren we verschillende vertoningen van deze film. Houd onze activiteitenpagina in de gaten om te zien waar en wanneer.