Molens in Manhattan: nieuw nummer van ‘de lage landen’ over onze invloed op Amerika

Veel zaken die we ‘typisch Amerikaans’ noemen, vinden hun oorsprong in de Lage Landen. Van de handelsgeest en vrijheidsidealen tot gevangenisarchitectuur en dancemuziek: Nederland en België hebben hun stempel gedrukt op de Verenigde Staten. Nu het land zijn 250ste verjaardag viert, lees je over dat gedeelde verleden en onze blijvende impact in het nieuwe nummer van de lage landen.

Wie de Verenigde Staten vandaag wil begrijpen, moet terug naar het prille begin: de achttien talen die je hoorde in Nieuw-Amsterdam. Volgens de Amerikaanse historicus Russell Shorto was deze zeventiende-eeuwse Nederlandse kolonie, die we vandaag kennen als New York, gebouwd rond handel, vermenging en een relatieve religieuze verdraagzaamheid. Dat zegt hij in een dubbelinterview met de Vlaamse Washington-correspondente Greet De Keyser. De Nederlanders brachten ook de bouwstenen van het kapitalisme met zich mee. “Als je tolerantie, pluralisme en kapitalisme samenneemt, heb je een recept voor Amerika”, aldus Shorto.

Ondanks alles wat daar vandaag gebeurt, vindt Greet De Keyser dat we 250 jaar Verenigde Staten mogen vieren. De gedachte waarmee het land groot werd, was er een van delen: wij hebben land, kom hier wonen. “Die is nog altijd relevant”, zegt De Keyser.

De lotgevallen van de honderdduizenden landverhuizers uit de Lage Landen staan centraal in twee verhalen. Een wandeling door Nieuw-Amsterdam voert onder meer langs het huis van Joris Rapelje en Catalina Trico. Dit echtpaar vluchtte uit de Spaanse Nederlanden en zou meer dan een miljoen nakomelingen hebben. Vandaar hun bijnamen: de Adam en Eva van Amerika.

In de negentiende eeuw was Michigan een belangrijke bestemming voor migranten, zowel Belgen als Nederlanders. Maar hun invloed verschilt sterk: blijft het voor de Belgen bij een café en een wielerwedstrijd, dan zie je in het stadje Holland overal tulpen, molens en andere clichés van de Nederlandse identiteit. En vooral: christelijke universiteiten met wortels die teruggaan tot een groep orthodoxe calvinisten uit Overijssel die religieuze vrijheid vond in de VS. Hun impact is vandaag nog voelbaar in het stemhokje.

Ook de founding fathers van de VS waren eind achttiende eeuw op zoek naar vrijheid – onder het Britse juk vandaan. Ideeën en idealen daarvoor haalden ze in de Nederlandse Republiek, waar ze ook financiële steun kregen voor hun onafhankelijkheidsstrijd en de ontwikkeling van hun nieuwe land. Toen die nog jonge staat haar gevangenissysteem uitbouwde, vond ze inspiratie bij een tuchthuis in Gent. Ja, die beruchte Amerikaanse cellen zijn dus een beetje Gents.

Nog zo’n opmerkelijke architecturale invloed vind je in Virginia. Op een universiteitscampus staat nog altijd een toren die ooit het pronkstuk vormde van het Belgische paviljoen op de Wereldtentoonstelling van New York (1939). Toen diende het gebouw van Henry van de Velde om de “beschavingsmissie” in Congo te tonen. Na de verplaatsing van de Belgian Friendship Building naar Richmond, kwam Martin Luther King er spreken, traden jazzgrootheden er op en ontvingen duizenden studenten van kleur er hun diploma. Zo werd de toren ironisch genoeg een symbool van de naoorlogse Afro-Amerikaanse emancipatie.

In de zeventiende eeuw leefden in Manhattan Afro-Amerikanen die cultureel Nederlands waren: de vrije zwarte gemeenschap, (klein)kinderen van slaafgemaakte Afrikanen en kolonisten. Tot in de twintigste eeuw spraken hun nakomelingen in New Jersey een taal met Nederlandse sporen. Hun verhaal laat de diepe wortels van de Lage Landen in de VS zien én toont hoe complex identiteit kan zijn. Jovanka Steele schrijft ook over identiteit en taal, maar dan op een hilarische manier: in haar column lees je hoe deze Vlaams-Amerikaanse comedian onze taal leerde.

Ook in de kunsten is de invloed van de Lage Landen op de VS groot. Zo lag de Nederlandse schilder Willem de Kooning mee aan de basis van de eerste echt Amerikaanse kunststroming met wereldfaam: het abstract expressionisme. Even expressief zijn de beats en bleeps van house en techno. Die ontstonden in Amerika, maar in België en Nederland werd de volumeknop opengedraaid. Gevolg: succesfestivals als Tomorrowland en Mysteryland staken de plas over en Nederlandse deejays werden wereldsterren. Waar je ooit achttien talen hoorde, weerklinken vandaag Belgian beats en Dutch dance. Ideetje voor de 250ste Fourth of July straks?

Ook in de lage landen

• De overlevingsdrang van het Kaaps
• Paperbacks uit de polder
• Miet Warlop en Dries Verhoeven in Venetië
• De heks vliegt weer in de belangstelling
• Taal als tolbrug
• Nieuwe dichtbundels waarin alles mag
• Het debat over ons publieke debat
• De spelende schrijver in Donald Niedekker
• Bridgerton in Vlaanderen
• Onvertelde verhalen van Nisrine Mbarki Ben Ayad
• De canon van de kunst kleurt vrouwelijk