de lage landen viert 450 jaar Pacificatie van Gent
In 1576 werd een historisch vredesverdrag gesloten: de Pacificatie van Gent. De zeventien gewesten van de Nederlanden zetten hun religieuze verschillen opzij om samen de Spaanse heerschappij het hoofd te bieden – voor het eerst als politieke eenheid. In het themanummer ‘Verenigd in verschil’ onderzoekt de lage landen de culturele en historische nasleep van deze korte, maar betekenisvolle episode. De waarden van de Pacificatie – vrijheid, verdraagzaamheid, verbondenheid en verscheidenheid – zijn ook vandaag nog verrassend actueel.
De Pacificatie van Gent? Even opfrissen: in de zestiende eeuw stonden de Habsburgse Nederlanden onder de heerschappij van de katholieke Spaanse koning Filips II. Sinds 1568 woedde een opstand tegen zijn gezag vanwege het strenge centrale bestuur, de hoge belastingen, de vervolging van protestanten en zijn harde repressie tegen het verzet. De situatie had veel weg van een burgeroorlog: de Nederlanden waren diep verdeeld tussen koningsgetrouwe en opstandige gewesten. De opstand zou uitgroeien tot de Tachtigjarige Oorlog.
De onmiddellijke aanleiding voor de Pacificatie waren muitende Spaanse soldaten die moordend en plunderend door de Lage Landen trokken. De verontwaardiging was zo groot dat ook koningsgezinde gewesten in het verweer kwamen. Noordelijke en zuidelijke provincies besloten hun religieuze en politieke verschillen tijdelijk opzij te zetten. In Gent spraken zij af gezamenlijk de Spaanse troepen uit de Nederlanden te verdrijven, de oude rechten en privileges van de gewesten te herstellen en voorlopig de vrede tussen katholieken en protestanten te bewaren.
In het themanummer ‘Verenigd in verschil’ van tijdschrift de lage landen lees je in detail hoe dit historische vredesakkoord tot stand kwam en wie de hoofdrolspelers waren. We volgen Willem van Oranje in zijn streven naar eenheid en verdraagzaamheid, en bezoeken het Gent van schilder-schrijver Lucas d’Heere, dat kortstondig een calvinistische stadsrepubliek was. We bekijken ook hoe Spaanse politici, militairen en burgers deze revolutionaire tijden beleefden.
De Pacificatie leefde ook buiten de politiek-maatschappelijke context. In een stuk over de literatuur van die tijd zie je hoe rederijkers hun poëzie als propagandamiddel inzetten door de Lage Landen voor te stellen als een wingewest van de hebzuchtige Spanjaarden. Het verhaal over Philips Galle toont hoe deze prentenmaker in woelige tijden laveerde tussen humanisme met een open blik en een strikt katholieke opstelling. Zo krijg je een beeld van het artistieke en intellectuele leven in de late zestiende eeuw, toen ook de eerste ideeën ontstonden over een schrijftaal die mensen in de hele Nederlanden konden begrijpen. In taalkundig opzicht is de Pacificatie van Gent eveneens opmerkelijk, zo lees je in het themadossier. En iedereen kan het nu zelf ook napluizen in de allereerste volledige transcriptie van de oorspronkelijke tekst op onze website.
De Pacificatie van Gent was een opmerkelijke poging om de Nederlanden bijeen te houden. Maar deze politieke en militaire alliantie was ook een broos experiment. De spanningen tussen Noord en Zuid laaiden snel weer op, en uiteindelijk gingen beide hun eigen weg. Met verstrekkende gevolgen.
Hoewel ze een relatief korte episode uit de zestiende eeuw is, heeft de Pacificatie een lange culturele en historische nasleep. Geschiedenis wordt voortdurend herinnerd, herdacht, betwist én geherinterpreteerd, leggen de Nederlandse historica Judith Pollmann en haar Vlaamse collega Marnix Beyen uit in een dubbelinterview. Zo ook de Pacificatie: vanaf de negentiende eeuw gebruikten allerlei spelers haar als symbool voor een politieke strijd: van Belgische patriotten en antiklerikalen tot Vlaams-nationalisten en Groot-Nederlanders.
Nederland is minder vertrouwd met het Gentse verdrag en grijpt in de herinneringscultuur vaker terug naar andere historische gebeurtenissen en documenten. Maar de waarden die daarbij centraal staan, zaten al in de Pacificatie van Gent vervat: vrijheid, verdraagzaamheid, verbondenheid, vrede en verscheidenheid. En die blijven vandaag relevant, zo blijkt uit ‘Verenigd in verschil’, het themadossier van de lage landen.
Dit dossier werd gerealiseerd met steun van Stad Gent. In 2026 herdenkt Gent de Pacificatie, meer info over het herdenkingsjaar is hier te lezen.
De Gentse burgemeester Mathias De Clercq is een van de vijf stemmen die in de lage landen de hedendaagse relevantie van de Pacificatie van Gent toelichten
Ook in dit nummer
- Stripauteur Simon Spruyt speelt met grote verhalen
- Postume zoenen voor Marina Yee
- Van Congo naar Terneuzen met Renzo Martens
- Nederlands leren vanuit de schuilkelder
- Gezocht: AI-modellen voor het Nederlands
- Mercator staat weer op de kaart
- Nederland bedwong de zee dankzij Vlamingen
- Postkoloniale geschiedenis van Europa herbekeken
- Het lachende addertje van Jolanda Kooijmans